Gospodarstwo Ogrodnicze Waganowice

PORADY

PORADY

Zakładanie plantacji świdośliw

ŚWIDOŚLIWA
Amelanchier alnifolia
Rosaceae - różowate

UPRAWA ŚWIDOŚLIWY

Największą zaletą świdośliwy jest jej duża mrozoodporność, a także wczesne dojrzewanie owoców. Pierwsze owoce dojrzewają pod koniec czerwca. Rośliny zaczną owocować już w 3. roku po posadzeniu i plonują co roku przez 40–50 lat. Pełną produktywność osiągają w wieku 6–8 lat. Świdośliwa rośnie dobrze i zdrowo prawie na każdej glebie, jest bardzo odporna na choroby i szkodniki.

1. WYSTĘPOWANIE

Uprawne odmiany świdośliwy pochodzą od dzikiej formy Amelanchier alnifolia. Rodzaj ten obejmuje około 25 gatunków, odznaczających się dużą różnorodnością i mogących osiągać wysokość od 0,5 m do nawet 15 m. W stanie naturalnym występuje w północno-wschodniej części Stanów Zjednoczonych i południowo-zachodnich rejonach Kanady. Ze względu na podobne warunki klimatyczne w tamtych obszarach roślina ta wyjątkowo dobrze zaadaptowała się do warunków panujących w Polsce. Zimą wytrzymuje spadki temperatury nawet do –40°C, a kwiaty znoszą wiosenne przymrozki aż do minus 5–7°C.

2. MORFOLOGIA

Krzew wielopniowy lub małe drzewko (zależnie od odmiany), dorasta zwykle do około 2 m wysokości. W zależności od odmiany krzewy są mniej lub bardziej rozłożyste.
Liście zielone, w kształcie zbliżonym do owalnego, ząbkowane na brzegach.
Kwiaty zebrane w kwiatostany, białe, samopylne (można wiec zakładać plantacje z roślin jednej odmiany, możliwe jest też zapylenie krzyżowe), kwitną w drugiej połowie IV. Okres kwitnienia trwa ok. 7-10 dni.
Owoce są owalne, czasem lekko wydłużone z widocznymi suchymi działkami kielicha, ciemnogranatowe do czarnych, czasem purpurowe, pokryte silnym woskowym nalotem, zebrane w grona. Ich wielkość zależy od odmiany i wynosi 5–15 mm, waga waha się w granicach 0,5–1,3 g. Są soczyste, słodkie, o przyjemnym smaku i karminowym kolorze soku. Owoce dojrzewają około 45–60 dni od kwitnienia. Zwykle w okresie od końca czerwca do pierwszej połowy lipca (czyli przed zbiorami porzeczki czarnej i borówki). Średni zbiór z jednego krzewu wynosi 8–12 kg. Miąższ owoców jest soczysty. Żeby uzyskać więcej soku jest wskazane, by owoce po zebraniu pozostawić jeszcze około 7 dni aż przejrzeją.
W owocach świdośliwy znajduje się sporo biologicznie aktywnych substancji: witaminy z grup A, B i C, cukry (8–12%, głównie glukozę i fruktozę), kwas jabłkowy i cytrynowy (0,5%), garbniki, do 1% pektyn, 0,9% tanin, karoten, kumaryny, miedź i kobalt. Charakteryzują się dużą zawartością antocyjanów (aż 1000 mg%), które są rozpoznane jako aktywne czynniki zapobiegające wielu chorobom, głównie rakowi. Zawierają niewielką ilość białka (do 9%), oraz małą ilość tłuszczu (do 5%). Jak donoszą badania, jagody świdośliwy są zasobniejsze w składniki mineralne oraz mają lepsze właściwości odżywcze i zdrowotne niż owoce borówki wysokiej. W 100 g zamrożonych owoców świdośliwy znajduje się około 7 razy więcej wapnia i żelaza niż w owocach borówki wysokiej, a także 4-krotnie więcej potasu i białka. Owoce świdośliwy zalecane są do spożywania po radioterapii i terapii antybiotykowej. Owoce pozytywnie oddziałują na ośrodkowy układ nerwowy, dzięki czemu poprawiają sen i zmniejszają objawy nadpobudliwości. Napar z kwiatów wpływa ujędrniająco na naczynia krwionośne, co pomaga zapobiegać żylakom i chorobom serca.

3. WYMAGANIA UPRAWOWE

a) gleba

Roślina o bardzo małych wymaganiach, tak w stosunku do gleby, jak i stanowiska uprawy. Może rosnąć na wszystkich rodzajach gleb, z wyjątkiem podmokłych, bagiennych oraz suchych piasków. Dobrze toleruje gleby lekko kwaśne do lekko zasadowych (pH 6,2–7,5).

b) światło
 
Roślina światłolubna, w cieniu słabo owocuje. W przypadku plantacji towarowych zaleca się usytuować rzędy w kierunku północno-południowym, aby lepiej doświetlić krzewy.

c) temperatura
 
Jest rośliną pochodzącą z obszarów środkowo-zachodniej Kanady, gdzie latem temperatura dochodzi do +30oC, a zimą spada do nawet –45oC. Są to więc warunki zbliżone do klimatu panującego w Polsce, dlatego też uprawa świdośliwy jest możliwa na terenie całego kraju.

d) woda
 
Nie wymaga dodatkowego nawadniania. Dobrze ukorzenione rośliny zniosą nawet długi okres suszy, są bardziej wytrzymałe niż inne gatunki owocowe. Krzewy ukorzeniają się na głębokość 140 cm, a korzenie rozkładają się szeroko, co ułatwia roślinom znalezienie wody w czasie jej niedoboru. Zachowanie odpowiedniej wilgotności gleby jest szczególnie istotne w pierwszych 2–3 latach po posadzeniu, gdy krzewy nie są jeszcze dostatecznie ukorzenione.

4. PIELĘGNACJA
 
a) przygotowanie gleby
 
Ponieważ plantacje świdośliwy pozostają na tym samym stanowisku przez wiele lat, dlatego tak ważne jest odpowiednie przygotowanie pola pod uprawę. Jednym z podstawowych zabiegów jest oczyszczenie pola z chwastów – zwłaszcza z tych wieloletnich. Warto też ułatwić roślinom start zwiększając zawartość substancji pokarmowych, poprzez zastosowanie obornika w dawce ok. 30 t/ha lub nawozów zielonych (łubin, facelia, gorczyca). Dobrym stanowiskiem pod uprawę świdośliwy jest pole po roślinach zbożowych. Niezależnie od tych czynności należy wykonać analizę gleby i zastosować się do zaleceń. Zwykle nawożenie startowe jest podobne, jak w przypadku uprawy porzeczki czarnej lub aronii. Na glebach lżejszych stosuje się 60–80 kg P2O2/ha i 100–120 kg K2O/ha. Na glebach żyznych powyższa dawkę zmniejsza się o 20–25%. Zaraz po posadzeniu roślin oraz po kwitnieniu zaleca się zastosować nawożenie azotowe w dawce 30–40 kg N/ha.

b) sadzenie
 
Młode rośliny najlepiej sadzić wiosną, niezależnie od tego czy są to sadzonki z odrostów korzeniowych z gołym korzeniem czy doniczkowane. Sadzonki sadzi się w dołkach umieszczając je w ziemi na poziomie, w którym rosły w dotychczas. Należy dobrze ubić ziemię wokół rośliny i podlać. Rozstawa zależna jest od siły wzrostu danej odmiany oraz sposobu uprawy, jednak często przyjmuje się rozstawę podobną jak przypadku uprawy aronii. Do zbioru kombajnowego za optymalną rozstawę przyjmuje się 4,5 m x 0,75 m (co daje 3000 szt./ha). Natomiast w uprawie amatorskiej zalecana jest rozstawa 3,5–4,0 m między rzędami i 1,0–1,5 m w rzędzie.

c) przycinanie
 
Po posadzeniu sadzonki skraca się o jedną trzecią długości, żeby krzew lepiej się rozkrzewił. Można je przycinać także w drugim roku tak, aby krzew miał 10–15 pędów. Po trzecim roku uprawy, kiedy świdośliwa wchodzi w okres intensywniejszego owocowania, utrzymujemy wysokość roślin na poziomie 2–2,5 m, aby owocowanie rozłożyło się na całej długości pędów. Dopiero po siódmym roku uprawy wykonuje się cięcie prześwietlające.

d) zbiór
 
Jagody świdośliwy dojrzewają od końca czerwca. Przy słonecznej pogodzie poleca się wykonać zbiór w dwóch terminach. Jeśli jest chłodniej owoce zbiera się stopniowo, w miarę dojrzewania. Bardzo dobrze nadają się do zbioru kombajnowego – dokładność zbioru jest bardzo wysoka, zarówno krzewy, jak i owoce nie wykazują uszkodzeń po takim zbiorze.

5. CHOROBY I SZKODNIKI

Świdośliwa jest rośliną wykazującą się dużą odpornością na szkodniki i choroby. Sporadycznie i to tylko niektóre odmiany mogą być atakowane przez mączniaki. W Polsce świdośliwa nie jest jeszcze uprawiana na tak masową skalę, jak na przykład w Kanadzie, gdzie obserwuje się różne szkodniki występujące na świdośliwie. Do najgroźniejszych należą: m.in. Anthonomus quadrigibbus, Hoplocampa montanicola, Epinotia bicordana, Cremona cotoneaster, Eriosoma americanum. Szkodników tych nie rejestrowano w Polsce na świdośliwie, choć należy się spodziewać, że w miarę wzrostu popularności uprawy tej rośliny, mogą one wystąpić. Dotychczas obserwowano uszkodzenia powodowane przez opuchlaki i pędraki, jak również przez zwierzęta z rodziny jeleniowatych, zające, myszy oraz ptaki – które chętnie żywią się słodkimi owocami.

6. ZASTOSOWANIE

W Kanadzie, w kraju, gdzie uprawia się świdośliwę na masową skalę, roślina ta ma szerokie zastosowanie. Owoce są doskonałe do spożycia w stanie świeżym oraz jako cenny surowiec dla przemysłu przetwórczego, do produkcji dżemów, konfitur bądź nalewek. Sok ma wspaniały karminowy kolor, nadający barwę innym napojom i przetworom. Owoce nadają się również do mrożenia, jako dodatek jogurtów, deserów i ciast, a także na susz. W ziołolecznictwie wykorzystuje się kwiaty świdośliwy, które stosowane w postaci nalewki bądź naparu, regulują pracę serca. Poza tym mogą być stosowane pomocniczo w chorobie nadciśnieniowej.

Zródło: Gospodarstwo Ogrodnicze Tadeusz Kusibab